Emulatory PC na Atari ST, emulacja PC

Na ST opracowano wiele znakomitych pakietów oprogramowania użytkowego. Niektóre z nich są znacznie lepsze niż ich odpowiedniki pracujące pod kontrolą MS-DOS. Wiele klasycznych programów dla IBM doczekało się już wersji na ST. Atari ST spełnia nawet najbardziej wyrafinowane wymagania, które można postawić przed komputerem tej klasy. Teoretycznie użytkownicy Atari nie powinni mieć powodów do zazdrości o inne komputery. Ale mimo to

mit IBM
zbyt silnie oddziaływuje na wyobraźnię. Znak tej firmy ma niemal magiczne znaczenie. Komputery standardu"zgodnego z IBM PC/XT/AT podbiły cały świat. PC są produkowane lub montowane prawie wszędzie. Nic dziwnego, że można je spotkać niemal w każdej instytucji oraz w wielu domach. Na potrzeby użytkowników oryginalnych IBM i jego klonów pracuje dziś potężny przemysł elektroniczny, tysiące firm software'owych, wydawnictwa. Znakomite oprogramowanie i bogata literatura fachowa stanowią łakomy kąsek dla użytkowników innych komputerów, w tym także Atari ST.
W Jednym z wydań audycji Radiokomputer słuchacze dopytywali sią o możliwość uruchamiania programów dla IBM PC na komputerach Atari ST.
Odpowiedź na to pytanie brzmi twierdząco, choć sprawa nie jest taka prosta. Najpierw musimy uzbroić się w odpowiednie narzędzia. Bez nich nie warto nawet próbować. ST i PC różnią się między sobą tak bardzo, że samo przełożenie dyskietki z jednego komputera do drugiego z góry skazane jest na niepowodzenie. Początkowo wydaje się, że wszystko sprzysięgło się przeciw amatorowi takiego eksperymentu. Inne procesory, inny system operacyjny, inna rozdzielczość ekranu.
W ST wbudowana jest stacia dysków 3,5", a użytkownicy IBM przeważnie korzystają z dyskietek 5,25".
Mimo licznych trudności producenci sprzętu i oprogramowania znaleźli już sposób na spełnienie zachcianek użytkowników ST, a przy okazji na zwiększenie obrotów swoich firm.
Urządzenie, które potrafi zasymulować pracę innego komputera, nazywa się emulatorem.
Emulatory możemy poazielić na dwa podstawowe rodzaje: programowe i sprzętowe. Emulator programowy jest to najprościej mówiąc program, który pozwoli uruchomić na naszym komputerze programy napisane dla zupełnie innego komputera. Właśnie do tej pory zaliczamy program ?PC Ditto", emulator IBM na ST. Nie będę się nim bliżej zajmował, ponieważ zamierzamy w najbliższych numerach opublikować na ten temat oddzielny artykuł. Drugi rodzaj urządzeń, które umożliwiają uruchamianie programów IBM na ST, nazwałem emulatorami sprzętowymi, ponieważ składają się one z pewnego układu elektronicznego oraz oprogramowania. Za chwilę przekonamy się, że część sprzętowa takiego emulatora jest bardziej skomplikowana niż niejeden 8-bitowy komputer.

PC Speed
Pierwszym emulatorem sprzętowym, który umożliwiał pracę ST pod kontrolą systemu operacyjnego MS-DOS, był PC-Speed. Jeszcze w lutym 1990 roku PC-Speed kosztował w RFN prawie 550 DM. W połowie roku na rynku pojawiły się emulatory PC/AT. Spowodowało to znaczną obniżkę cen PC-Speed, który w grudniu 1990 można było nabyć za około 350 DM. Emulator ten jest produkowany w dwóch wersjach: do ST i Mega ST oraz do STE.
W sierpniu 1990 oszacowano, że stosuje go już ponad 20000 użytkowników różnych komputerów Atari ST różnych typów.
Następcami PC-Speed są znacznie szybsze emulatory AT: ATonce i AT-Speed. Szczegółowe omawianie obu znużyłoby naszych czytelników, ponieważ mają one bardzo zbliżone parametry, Podstawowe dane AT-Speed są zamieszczone na końcu artykułu.

ATonce
Emulator ATonce zaprezentowano na ubiegłorocznych targach CeBIT'90 w Hanowerze. Już wkrótce po zakończeniu wystawy oferowało go wiele specjalistycznych sklepów. W skład zestawu wchodzi płytka, dyskietki z oprogramowaniem instalacyjnym i systemowym oraz podręcznik. ATonce bez problemów pracuje pod kontrolą MS-DOS 3.30 lub 4.01.
Urządzenie jest zbudowane na bazie mikroprocesora 80L286. Instrukcja dokładnie opisuje sposób postępowania podczas montażu układu w komputerze. W starszych modelach ST należy płytę emulatora wlutować, łącząc przy tym odpowiednio jej wyprowadzenia z mikroprocesorem 68000.
Właściciele Mega ST oraz 1040 STE mają o wiele łatwiejsze zadanie. Tu wystarczy specjalny adapter, Kiory zakłada się bezpośrednio na podstawę mikroprocesora, a z montażem ATonce może poradzić sobie nawet laik, który nie ma zielonego pojęcia o lutowaniu obwodów elektrycznych. Oprogramowanie zawarte na dyskietce systemowej dba o właściwe dopasowanie emulatora do konfiguracji posiadanego przez nas komputera.
ATonce gwarantuje poprawną współpracę z dwiema stacjami dysków elastycznych oznaczanymi literami A i B oraz z twardym dyskiem. Pamięć twardego dysku można podzielić na 24 oddzielne obszary, tak zwane partycje, które są oznaczane literami C-Z. Każda partycja może mieć maksymalny rozmiar do 32 MB. Wskazane jest utworzenie dwóch partycji jednej dla programów MS-DOS, a drugiej dla TOS - systemu operacyjnego Atari. Unikniemy wtedy bałaganu, który utrudnia sprawne gospodarowanie posiadanymi zbiorami.
ATonce jest w stanie symulować działanie kilku różnych sterowników monitora. W zależności od potrzeb użytkownika może wybrać emulację karty CGA, Herkules, Toshiba T3100 lub Olivetti. W trybie Hercules uzyskuje się rozdzielczość 720x348 punktów, pod warunkiem, że w komputerze zainstalowano uprzednio układ OverScan. Urządzenie to pozwala podwyższyć rozdzielczość monitorów stosowanych w komputerach Atari, która w trybie monochromatycznym wynosi standardowo tylko 640 x 400 punktów. Właściciele.kolorowych monitorów muszą się zadowolić tylko emulacją karty CGA.
System operacyjny można uruchomić zarówno z dyskietki, jak i z twardego dysku. Dane dla TOS i MS-DOS są zapisywane na twardym dysku i dyskietkach zawszą w tym samym formacie. Oznacza to, że informacje umieszczone w partycji MS-DOS mogą być również wykorzystywane przez programy uruchamiane pod systemem TOS. Szybkość działania emulatora określa tzw. współczynnik Nortona, który w przypadku ATonce ma wartość 6,7. Wyznacza się go przy pomocy specjalistycznych testów. Programy testujące porównują badany komputer (lub emulator) z oryginalnym IBM XT, dla którego przyjęto współczynnik Nortona 1,0. Użytkownik, który zdecydował się na zainstalowanie emulatora odnosi wrażenie, że pracuje z prawdziwym komputerem klasy PC. Teraz może korzystać nie tylko z biblioteki programów ST. Ma także do dyspozycji klasyczne pakiety oprogramowania pracującego pod kontrolą MS-DOS, takie jak Wordstar, Word, Lotus 1-2-3 czy dBase. Do zakupu ATonce zachęca niska cena, która wynosi niecałe 500 DM, a więc znacznie mniej niż kosztowałby nawet najprostszy komputer AT.

SuperCharger
SuperCharger jest dotychczas jedynym emulatorem MS-DOS, który można przyłączyć do wyjść Atari ST. Podczas jego instalacji odpada konieczność ingerencji w wewnętrzną strukturę komputera, nie trzeba rozkręcać obudowy ani lutować połączeń. Emulator mieści się w eleganckiej, oddzielnej skrzyneczce, którą stawiamy obok ST Przed uruchomieniem wystarczy go połączyć kablem ze złączem DMA komputera (złącze do przyłączenia drukarki laserowej lub dodatkowego twardego dysku).
Wśród układów scalonych zamontowanych na płycie głównej SuperChargera na próżno szukać mikroprocesora Intel 820286, typowego dla innych emulatorów oraz komputerów AT. Sercem urządzenia jest mikroprocesor NEC V30.
SuperCharger jest nieco wolniejszy niż AT-Speed i ATonce. Ma on współczynnik Nortona 4,0. Za to inne zalety całkowicie rekompensują ten mankament. Najistotniejszą z nich jest własna pamięć RAM, która w zależności od konfiguracji ma pojemność 512 KB lub 1 MB. Dodatkowa pamięć znacznie zwiększa możliwości ST, gdyż jest dostępna nie tylko z poziomu MS-DOS, ale i TOS. Tak więc SuperCharger można przy okazji traktować jako rozszerzenie pamięci komputera. Pakiet procedur użytkowych o nazwie Toolbox pozwala zorganizować RAM-dysk w pamięci emulatora. Jest to bardzo wygodna metoda przechowywania zbiorów roboczych. Dane zapisane w RAM-dysku są odporne na resetowanie komputera pod warunkiem, że nie wyłączymy zasilania samego SuperChargera. W podręczniku i na dyskietce podane są również inne przykłady procedur użytkowych, przeznaczonych przede wszystkim do wykorzystania przez zaawansowanych programistów.
Procesor, zainstalowany w emulatorze, pracuje cały czas, niezależnie od mikroprocesora na płycie głównej ST. Każdy z nich może realizować osobne zadanie. Mamy więc do dyspozycji system pracujący wielozadaniowe Teraz użytkownik nie musi się nudzić, kiedy wykonywane są jakieś żmudne i długotrwałe operacje. Wystarczy jedno zadanie, na przykład sortowanie bazy danych, zlecić programowi uruchamianemu pod MS-DOS. W naszym przykładzie będzie to dBASE. Oczekiwanie na wynik pracy wykonywanej przez emulator skrócimy sobie rundką ulubionej gry, którą rozegramy z ST. Powrót do trybu ST nie wymaga skomplikowanych czynności. Wystarczy nacisnąć jednocześnie klawisze Alt-Control-Backspace.
Emulatory zdobyty sobie w RFN bardzo wielu zwolenników. Sprzedaje je większość dystrybutorów komputerów i urządzeń peryferyjnych Atari. Ostatnio oferowane są nawet MEGA ST 1 i MEGA ST 2 w wersji z zainstalowanym PC-Speed lub AT-Speed. Firma Vortex uatrakcyjnia swoją ofertę łącząc ATonce w zestawy z twardym dyskiem 40 MB.
Nie zapominajmy jednak, że żaden emulator nie zastępuje prawdziwego komputera osobistego klasy IBM PC. Użytkownik zawsze musi liczyć się z wystąpieniem pewnych nieoczekiwanych problemów. W skrajnych przypadkach niektóre programy mogą po prostu nie chodzić.
Istnieją również emulatory innych komputerów na ST. Niedawno natknąłem się na wzmiankę o dwóch emulatorach Apple-Macintosch. Niestety, poza wymienieniem nazw, ALADIN i SPECTRE 128, nie potrafię powiedzieć nic więcej na ten temat.

Dane techniczne emulatora AT-Speed

• Mikroprocesor Intel 80286
• Współczynnik Nortona 6.7
• System operacyjny MS-DOS
• Cała pamięć RAM w Atari pod kontrolą mikroprocesora 80286
• Wykorzystanie pamięci podstawowej DOS do 702 KB
• Wykorzystanie pamięci rozszerzonej/dodatkowej max 3 MB
• Uruchamianie systemu z wewnętrznej lub zewnętrznej stacji dysków
• Współpraca z wewnętrzną stacją dysków 360/720 KB
• Współpraca z zewnętrzną stacją dysków 3.575.25", 360/720 KB
• Współpraca ze stacją dysków 1,4 MB
• Współpraca z twardym dyskiem
• Możliwość wydzielenia na twardym dysku 24 partycji po 32 MB
• Wykorzystanie myszy Atari jako zgodnej z Mictosoft Mouse
• Emulacja kart graficznych CGA, HERCULES, OLIVETTI,ATT, TANDY
• Od wersji 2.21 emulacja karty graficznej EGA i VGA
• Komunikacja poprzez interfejs równoległy i szeregowy

Janusz Jarmoch
Moje Atari, marzec/kwiecień 1992